We wcześniejszych wpisach wspominałam już o tym, komu przysługuje zachowek i jak go uzyskać, w dzisiejszym podpowiem Państwu jak ustalić wysokość zachowku, co niestety wymaga stosunkowo skomplikowanych obliczeń oraz składa się z kilku etapów oraz ma wpływ między innymi na wartość opłaty sądowej od pozwu w przypadku ewentualnego postępowania.

Ustalanie wysokości zachowku można sprowadzić do następującego wzoru:

A (udział spadkowy) x B (2/3, gdy osoba jest małoletnia lub trwale niezdolna do pracy lub 1/2 w pozostałych przypadkach) x C ( substrat zachowku) = ZACHOWEK

Powyższe wynika z art. 991 § 1 k.c. zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału.

Etap I – ustalenia udziału spadkowego stanowiącego podstawę do obliczenia zachowku

Po pierwsze przy ustalaniu wysokości zachowku należy określić udział spadkowy, który to stanowi podstawę do obliczenia zachowku. Udział spadkowy to ułamek w jakim dziedziczyłby konkretny spadkobierca, gdyby to doszło do dziedziczenia ustawowego.

Przykład I:

Pan Piotr – mąż Pani Zofii i ojciec trójki dorosłych dzieci: Karola, Mateusza i Marcina, przed śmiercią sporządził testament powołując do całości spadku syna Marcina.

Gdyby Pan Piotr nie sporządził testamentu, wartość udziału spadkowego dzieci oraz żony przy dziedziczeniu ustawowym wynosiłaby po ¼.

Przykład II:

Pan Jan – mąż Pani Kamili i ojciec małoletniej Klary przed śmiercią sporządził testament powołując do całości spadku sąsiadkę Marię.

Gdyby Pan Jan nie sporządził testamentu, wartość udziału spadkowego córki oraz żony przy dziedziczeniu ustawowym wynosiłaby po ½.

Etap II – ustalenia ułamku stanowiącego podstawę do obliczenia zachowku

W przypadku, gdy mamy już ustalony udział, w którym to osoby uprawnione do zachowku dziedziczyłyby, gdyby doszło do dziedziczenia ustawowego należy udział ten pomnożyć przez 2/3 w sytuacji, gdy uprawniony do zachowku jest małoletni albo trwale niezdolny do pracy lub przez ½ w pozostałych przypadkach. Wynik przedmiotowego działania pozwala na ustalenia ułamku stanowiącego podstawę do obliczenia zachowku.

Przykład I kontynuacja:

Z uwagi na fakt, iż wszyscy uprawnieni spadkobiercy pana Piotra są osobami dorosłymi oraz zdolnymi do pracy ich udział należy pomnożyć przez ½.

1/4 (udział przy dziedziczeniu ustawowym) x 1/2 (osoby dorosłe i zdolne do pracy) = 1/8 (ułamek spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku)

Przykład II kontynuacja:

Z uwagi na fakt, iż córka Pana Jan – Klara jest osobą małoletnią jej udział spadkowy należy pomnożyć przez 2/3.

1/2 (udział przy dziedziczeniu ustawowym) x 2/3 (osoba małoletnia) = 2/6 (ułamek spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku)

Żona Pana Jana jest dorosła i zdolna do pracy, dlatego też jej udział spadkowy należy pomnożyć przez ½.

1/2 (udział przy dziedziczeniu ustawowym) x 1/2 (osoby dorosłe i zdolne do pracy) = 1/4 (ułamek spadkowy stanowiący podstawę do obliczenia zachowku)

Etap III – ustalenie wartości spadku stanowiącego podstawę do obliczenia zachowku – substrat zachowku

Kolejnym koniecznym krokiem do obliczenia wysokości zachowku jest ustalenie substratu zachowku, czyli ustalenie stanu czystego spadku, a następnie doliczenie do niego wartości niektórych darowizn oraz zapisów windykacyjnych.

 Stan czysty spadku są to aktywa spadku, pomniejszone odpowiednio o pasywa spadku, czyli mówiąc potocznie w pierwszej kolejności należy ustalić wartość rzeczy i praw pozostawionych przez spadkodawcę, następnie wartość długów spadkowych (nie wlicza się długów wynikających z zachowku, poleceń oraz zapisów zwykłych). Po dokonaniu powyższych ustaleń należy odjąć od wartości wszystkich aktywów – długi spadkowe, wynik powyższego działania określa czystą wartość spadku.

            Aby ustalić substrat zachowku do czystej wartości spadku należy dodać wartość poczynionych przez spadkodawcę zapisów windykacyjnych oraz niektórych darowizn (o tym, które darowizny podlegają doliczaniu i w jaki sposób w kolejnym wpisie).

Istotnym jest, aby pamiętać, że wartość przedmiotu zapisu windykacyjnego oblicza się według stanu z chwili otwarcia spadku (śmierć spadkodawcy), a według cen z chwili ustalania zachowku, natomiast wartość darowizny ustala się według stanu z chwili jej dokonywania i według cen z chwili ustalania zachowku.

Przykład I kontynuacja:

Pan Piotr – mąż Pani Zofii i ojciec trójki dorosłych dzieci: Karola, Mateusza i Marcina, przed śmiercią sporządził testament powołując do całości spadku syna Marcina. Pan Piotr za życia zgromadził oszczędności w wysokości 100.000 złotych, zawarł umowę pożyczki na kwotę 10.000 złotych oraz 5 lat przed śmiercią darował synowi Karolowi 60.000 złotych. Czysta wartość spadku w niniejszej sprawie wynosi 90.000 złotych (100.000 złotych – 10.000 złotych), zaś substrat zachowku wynosi 150.000 złotych (90.000 złotych + 60.000 złotych)

Przykład II kontynuacja:

Pan Jan – mąż Pani Kamili i ojciec małoletniej Klary przed śmiercią sporządził testament powołując do całości spadku sąsiadkę Marię. Pan Piotr był jedynym właścicielem mieszkania w Warszawie o wartości 500.000 złotych. Pan Piotr nie posiadał żadnych zobowiązań oraz oszczędności, W tym przypadku substrat zachowku wynosi 500.000 złotych.

Etap IV – ustalenie wysokości zachowku

Ostatnią czynnością przy ustalaniu wysokości zachowku jest dokonanie działania polegającego na pomnożeniu ułamku spadkowego przez substrat zachowku.

Przykład I kontynuacja:

Pan Piotr – mąż Pani Zofii i ojciec trójki dorosłych dzieci: Karola, Mateusza i Marcina, przed śmiercią sporządził testament powołując do całości spadku syna Marcina. Pan Piotr za życia zgromadził oszczędności w wysokości 100.000 złotych, zawarł umowę pożyczki na kwotę 10.000 złotych oraz 5 lat przed śmiercią darował synowi Karolowi 60.000 złotych.

Substrat zachowku wynosi 150.000 złotych, a ułamek spadkowy 1/8. Z roszczeniem o wypłatę zachowku wystąpił Mateusz, a jego wysokość zgodnie z przywołanymi zasadami ustalił na kwotę 18.750 złotych (1/8 x 150.000 złotych)

Przykład II kontynuacja:

 Pan Jan – mąż Pani Kamili i ojciec małoletniej Klary przed śmiercią sporządził testament powołując do całości spadku sąsiadkę Marię. Pan Piotr był jedynym właścicielem mieszkania w Warszawie o wartości 500.000 złotych. Pan Piotr nie posiadał żadnych zobowiązań oraz oszczędności,

Substrat zachowku wynosi 500.000 złotych, a ułamek spadkowy w przypadku małoletniej Klary to 2/6, zaś w przypadku Pani Kamil to 1/4.

Wysokość zachowku w przypadku Klary wynosi ok. 166.666 złotych (2/6 x 500.000 złotych).

Wysokość zachowku w przypadku Pani Kamili wynosi 125.000 złotych (1/4 x 500.000 złotych)

            Powyższe przykłady są jedynie dużym uproszczeniem spraw, z którymi spotykam się w ramach prowadzonej Kancelarii, jednakże mam nadzieje, że pomogą Państwu ustalić w sposób stosunkowo dokładny wysokość ewentualnego zachowku.