Aby określić substrat zachowku, który jest niezbędnym do ustalenia wysokości należnego zachowku, należy doliczyć do spadku wartość poczynionych przez spadkodawcę zapisów windykacyjnych oraz niektórych darowizn.

Jak wynika z powyższego nie wszystkie darowizny podlegają zaliczeniu do spadku, a mianowicie do spadku nie dolicza się:

  1. Drobnych darowizn, zwyczajowy w danych stosunkach przyjętych – czyli darowizn, które zostały uczynione np. z okazji ślubu, świąt, urodzin, a ich wartość jest niewielka. Przy ocenie, czy darowizna ma charakter drobny należy uwzględnić sytuację majątkową zarówno darczyńcy, jak i obdarowanego.
  2. Darowizn dokonanych na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku, jeżeli zostały dokonane przez więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku – czyli darowizna dokonana np. na rzecz sąsiadki dokonana 5 lat przed śmiercią spadkodawcy podlega doliczeniu do spadku.

WAŻNE! Darowizny dokonane na rzecz spadkobierców, tak testamentowych jak i ustawowych oraz na rzecz osób uprawniony do zachowku podlegają doliczeniu do spadku niezależnie od tego, kiedy zostały dokonane. Powyższa kwestia z uwagi na literalne brzmienie przepisu budzi wiele wątpliwości, dlatego też często dochodzi do sytuacji, w której spadkobiercy, którzy zostali obdarowani przez spadkodawcę są przekonani, że z uwagi na upływ czasu od dokonania darowizny (np. 15 lat), darowizna ta nie podlega doliczeniu do spadku, co jest błędem.

  1. przy obliczaniu zachowku należnego zstępnemu darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, kiedy nie miał zstępnych. Nie dotyczy to jednak wypadku, gdy darowizna została uczyniona na mniej niż 300 dni przed urodzeniem się pierwszego zstępnego – należy pamiętać, iż chodzi tu o sytuacje, kiedy to spadkodawca nie miał żadnych zstępnych.
  2. przy obliczaniu zachowku należnego małżonkowi – darowizn, które spadkodawca uczynił przed zawarciem z nim małżeństwa.

Jak ustalić wartość darowizn, które podlegają doliczeniu do spadku?

Wartość darowizny ustala się według stanu z chwili jej dokonywania i według cen z chwili ustalania zachowku.